Hasta Yakınları İçin: Bakım Verirken Kendinizi Korumak

Bakıma ihtiyaç duyan bir yakınınızla ilgilenmek sevgi, sabır ve çoğu zaman görünmeyen büyük bir emek ister. Bu süreçte kendi sağlığınızı ikinci plana atmak kolaydır; oysa uzun vadede hem sizin hem de bakımını üstlendiğiniz kişinin iyiliği için kendinizi korumanız gerekir. Bu rehberde, bakım veren yorgunluğunu fark etmenize ve yükü hafifletmenize yardımcı olabilecek öneriler bulacaksınız.

Bakım veren yorgunluğunu tanıyın

Bakım veren yorgunluğu, uzun süre bakım sorumluluğu taşımanın yol açtığı fiziksel, duygusal ve zihinsel tükenmişlik hâlidir. Genellikle yavaş yavaş gelişir ve çoğu zaman geç fark edilir. Aşağıdaki belirtilerden bazılarını kendinizde görüyorsanız, durup kendi ihtiyaçlarınıza bakmanın zamanı gelmiş olabilir:

• Dinlenseniz bile geçmeyen yorgunluk ve uyku sorunları
• Sık sık gerginlik, öfke, huzursuzluk ya da ağlama isteği
• Önceden keyif aldığınız şeylere ilginin azalması
• Arkadaşlarınızdan ve sosyal hayattan uzaklaşma
• İştahta ve kiloda belirgin değişiklikler
• Baş ağrısı, sırt ağrısı gibi yakınmalarda artış ve sık hastalanma
• Sürekli suçluluk ya da yetersizlik hissi
• Kendi sağlık kontrollerinizi ve ilaçlarınızı aksatma
• Bakım verdiğiniz kişiye karşı sabırsızlık ya da tahammülsüzlük

Bu belirtiler bir zayıflık değil, ağır bir yükü uzun süre ve çoğu zaman tek başına taşımanın doğal bir sonucudur. Onları fark etmek, destek istemek için atılacak ilk adımdır.

Görevleri paylaşın

Bakım işlerini tek bir kişinin üstlenmesi uzun vadede sürdürülebilir değildir. Yapılması gerekenleri görünür hâle getirmek paylaşımı kolaylaştırır.

• İlaç saatleri, yemek, kişisel bakım, doktor randevuları, alışveriş, resmi işler ve gece refakati gibi görevlerin bir listesini çıkarın.
• Aile bireyleriyle bir araya gelerek kimin neyi, ne zaman üstlenebileceğini konuşun. Uzakta yaşayan yakınlar da randevu takibi, resmi işler ya da düzenli telefon görüşmeleriyle destek olabilir.
• Yardım tekliflerini geri çevirmeyin ve isteklerinizi somut hâle getirin. "Salı öğleden sonra iki saat annemin yanında kalabilir misin?" gibi net bir rica, genel bir tekliften daha kolay karşılık bulur.
• İlaçları, randevuları ve gözlemleri herkesin görebileceği ortak bir defter ya da takvimde tutun.
• Arkadaşlar, komşular ya da benzer süreçten geçen bakım veren yakınlarla kuracağınız bağ da yükü paylaşmanıza yardımcı olur.

Dinlenmeye ve kendinize zaman ayırın

Dinlenmek bencillik değildir. Kendinize iyi bakmanız, yakınınıza daha uzun süre ve daha sağlıklı biçimde bakım verebilmenizin ön koşuludur.

• Gün içinde kısa da olsa molalar verin; birkaç dakikalık bir yürüyüş ya da sessizce içilen bir çay bile iyi gelebilir.
• Gece bakımı gerekiyorsa mümkünse nöbetleşe çalışın ve uykunuzu korumaya özen gösterin.
• Düzenli beslenmeyi, yeterli su içmeyi ve kendi sağlık kontrollerinizi ihmal etmeyin.
• Yakınınızı kaldırırken ya da çevirirken dizlerinizi bükün, sırtınızı düz tutun ve mümkünse yardım alın. Doğru teknikleri bir hemşireden ya da fizyoterapistten öğrenmek sakatlanma riskinizi azaltır.
• Arkadaşlarınızla görüşmeye ve size iyi gelen uğraşlara küçük de olsa zaman ayırmaya devam edin.
• Kendinize gerçekçi hedefler koyun; her şeyi kusursuz yapmak zorunda değilsiniz.

Profesyonel destek seçenekleri

Profesyonel destek almak bakımı bırakmak anlamına gelmez; yükü paylaşmanın ve bakımın kalitesini korumanın bir yoludur. İhtiyacınıza göre farklı destek türlerini birlikte kullanabilirsiniz.

• Evde bakım desteği; kişisel bakım, hijyen ve beslenme gibi günlük işlerde yanınızda olur. Birkaç saatlik düzenli destek bile size dinlenme ve kendi işlerinizi görme fırsatı tanır.
• Evde hemşire desteği; pansuman, enjeksiyon ve ilaç düzeni gibi tıbbi uygulamalarda yardımcı olur, size de günlük bakımla ilgili doğru teknikleri gösterebilir.
• Hekim, fizyoterapist ve diyetisyen gibi uzmanlar, yakınınızın bakım planının düzenli olarak gözden geçirilmesine katkı sağlar.
• Hastalığa özgü dernekler ve bakım veren destek grupları, benzer deneyimleri yaşayan kişilerle bir araya gelmenize olanak tanır.

Yakınınızın bakım ihtiyacı zamanla artabilir. İleride ihtiyaç duyabileceğiniz destekleri önceden konuşup planlamak, zor bir anda aceleyle karar vermek zorunda kalmanızı önler.

Psikolojik destek

Bakım vermek kaygı, öfke, suçluluk ve yas gibi yoğun duyguları beraberinde getirebilir. Sevdiğiniz kişinin değiştiğini görmek, o henüz yanınızdayken bile bir kayıp duygusu yaşamanıza neden olabilir. Bu duyguların hepsi anlaşılabilir ve paylaşılmayı hak eder.

Güvendiğiniz biriyle konuşmak ya da duygularınızı yazmak rahatlatıcı olabilir. Yükün ağırlaştığını hissediyorsanız bir psikologla görüşmek; duygularınızı anlamlandırmanıza, stresle başa çıkma yolları geliştirmenize ve sınırlarınızı korumanıza yardımcı olabilir. Evden çıkmakta zorlandığınız dönemlerde görüşmelerin evde yapılması da bir seçenektir. Psikolojik destek, bakımını üstlendiğiniz kişi için de değerlendirilebilir.

Ne zaman hekime ya da 112'ye başvurmalısınız?

Bakım verenler kendi sağlık sorunlarını çoğu zaman erteler. Aşağıdaki durumlar, kendi sağlığınız için bir hekime ya da ruh sağlığı uzmanına başvurmanız gerektiğini gösterebilir:

• İki haftadan uzun süren çökkünlük, umutsuzluk ya da hiçbir şeyden keyif alamama
• Uzun süredir devam eden uykusuzluk, belirgin iştah ve kilo değişikliği
• Günlük işlerinizi sürdürmekte zorlanma
• Alkol ya da sigara tüketiminizde artış, uyku veya sakinleştirici ilaçları hekim önerisi dışında kullanma isteği
• Öfkenizi kontrol etmekte zorlanma ya da bakım verdiğiniz kişiye zarar verebileceğinizden korkma
• Sık tekrarlayan baş ağrısı, çarpıntı ya da geçmeyen bitkinlik gibi fiziksel yakınmalar

Bu duyguları yaşamanız sizi kötü biri yapmaz; yalnızca yardım almanın zamanının geldiğini gösterir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleriniz varsa ya da sizde veya bakımını üstlendiğiniz kişide bilinç kaybı, ani göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı gibi acil bir durum gelişirse vakit kaybetmeden 112'yi arayın. Evde bakım ve psikolojik destek hizmetleri acil sağlık hizmetinin yerine geçmez.

Curavita ile evde destek

Curavita Evde Sağlık olarak evde bakım hizmetimizle günlük bakım işlerini sizinle paylaşıyor, dinlenmeye ve kendinize zaman ayırmaya alan açıyoruz. Evde hemşire hizmetimizle tıbbi uygulamalarda destek oluyor, evde psikolog hizmetimizle bu süreçte hem size hem de yakınınıza psikolojik destek sunuyoruz.