Yatağa Bağımlı Hasta Bakımı: Evde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Yatağa bağımlı bir yakınınızın bakımını evde üstlenmek, hem fiziksel hem de duygusal olarak emek isteyen bir süreçtir. Doğru bakım alışkanlıkları bası yarası ve enfeksiyon gibi sorunların gelişme riskini azaltabilir, yakınınızın konforunu da artırabilir. Buradaki öneriler genel bilgi amaçlıdır; yakınınıza özel bakım planı için hekiminizin ve hemşirenizin önerisi esastır.

Bası yarasını önlemek ve pozisyon değişimi

Bası yarası, vücudun belirli bir bölgesine uzun süre binen basıncın o bölgedeki kan akışını azaltmasıyla gelişir. En sık kuyruk sokumu, kalçalar, topuklar, dirsekler, kürek kemikleri ve kulak arkası gibi kemik çıkıntılarının bulunduğu bölgelerde görülür. Bası yaraları çoğu zaman önlenebilir ve bunun temel yollarından biri düzenli pozisyon değişimidir.

• Genel bir uygulama olarak pozisyonun yaklaşık iki saatte bir değiştirilmesi önerilir. Uygun sıklığı, yakınınızın cilt durumuna ve kullanılan yatağa göre hemşireniz belirlemelidir.
• Sırtüstü, sağ yan ve sol yan pozisyonları dönüşümlü kullanın. Tam yan yatış yerine hafif eğik bir yan pozisyon, kalça kemiğine binen basıncı azaltır.
• Dizlerin arasına bir yastık koyun; baldırların altına yerleştireceğiniz bir yastıkla topukların yataktan hafifçe kalkmasını sağlayın.
• Yakınınızı yatakta çekerek ya da sürükleyerek hareket ettirmeyin. Sürtünme cildi zedeler; mümkünse iki kişiyle ve altındaki çarşaftan destek alarak kaldırıp kaydırın.
• Yemek saatleri dışında yatak başını gereğinden fazla yükseltmeyin. Böylece yakınınızın aşağı kayması ve kuyruk sokumuna binen yük azalır.
• Hemşireniz ya da hekiminiz basınç dağıtıcı bir havalı yatak önerebilir; ancak bu yatak pozisyon değişiminin yerine geçmez.

Cilt bakımı ve hijyen

Cildi her gün, özellikle yıkama ve pozisyon değişimi sırasında gözden geçirin. Parmakla hafifçe bastırıldığında solmayan bir kızarıklık, bası yarasının erken belirtisi olabilir ve hemşirenize bildirilmelidir.

• Cildi temiz ve kuru tutun. İdrar ya da dışkı kaçırma sonrasında bölgeyi bekletmeden, yumuşak bir temizleyici ve ılık suyla temizleyin.
• Kurularken ovalamayın; havluyla hafifçe bastırarak kurulayın. Koltuk altı, meme altı ve kasık gibi kıvrım bölgelerinin kuru kalmasına özellikle dikkat edin.
• Kuru cilde nemlendirici sürebilirsiniz; ancak kızarmış bölgelere masaj yapmayın, bu dokuya zarar verebilir.
• Çarşafları gergin, kırışıksız ve kırıntısız tutun; ıslanan altlık ve bezleri bekletmeden değiştirin.
• Yatak banyosunu ılık bir odada, mahremiyete özen göstererek ve vücudu bölüm bölüm açarak yapın.
• Her bakım işleminden önce ve sonra ellerinizi sabun ve suyla yıkayın; gerektiğinde tek kullanımlık eldiven kullanın.

Ağız bakımı

Ağız bakımı çoğu zaman gözden kaçar; oysa ağız sağlığı hem beslenmeyi hem de akciğer enfeksiyonu riskini etkiler. Ağızdan beslenmeyen hastalarda da düzenli ağız bakımı gereklidir.

• Dişleri ve dişetlerini günde en az iki kez yumuşak bir diş fırçasıyla temizleyin.
• Takma dişleri her gün çıkarıp temizleyin ve diş hekiminizin önerisine göre saklayın.
• Yutma güçlüğü olan kişilerde ağız bakımını az miktarda sıvıyla yapın ve başı hafifçe öne eğik tutun.
• Dudak kurumasını önlemek için dudak nemlendiricisi kullanabilirsiniz.
• Ağızda yara, beyaz plaklar ya da kanama fark ederseniz hemşirenize ya da hekiminize bildirin.

Beslenme ve sıvı dengesi

Yeterli beslenme, cildin direncini ve yaraların iyileşmesini destekler. Öğünlerin içeriği ve miktarı yakınınızın hastalıklarına göre değişebileceğinden, özel bir beslenme planı gerekiyorsa hekiminizin ya da diyetisyeninizin önerisine uyun.

• Yemek sırasında yakınınızı mümkün olduğunca dik oturtun ve yemekten sonra bir süre bu pozisyonda kalmasını sağlayın.
• Küçük lokmalar verin ve acele etmeyin. Yemek sırasında sık öksürme, boğulma ya da sesin hırıltılı hâle gelmesi yutma güçlüğüne işaret edebilir.
• Susama hissi azalmış olabilir; gün boyunca düzenli aralıklarla sıvı teklif edin. Kalp ya da böbrek hastalığı olanlarda günlük sıvı miktarını hekim belirler.
• Koyu renkli idrar, ağız kuruluğu ve idrar miktarında azalma yetersiz sıvı alımının belirtisi olabilir.
• Hareketsizlik kabızlığa yol açabilir. Hekiminizin uygun gördüğü ölçüde lifli besinler ve yeterli sıvı bu konuda yardımcı olur.
• Tüple beslenen hastalarda beslenme, hemşirenizin gösterdiği yöntem ve hijyen kurallarına göre yapılmalıdır.

Hareketi desteklemek

Yatakta geçen uzun süre, eklemlerde sertleşmeye ve kas gücünde azalmaya yol açabilir. Hekiminizin ve fizyoterapistinizin önerdiği hareketler bu kayıpları yavaşlatmaya yardımcı olur.

• Önerilen eklem hareketlerini her gün, yavaşça ve ağrı oluşturmadan yaptırın.
• Uygun görüldüyse yakınınızın yatakta oturması, yatak kenarında bacaklarını sarkıtması ya da sandalyeye geçmesi için destek olun.
• Derin nefes egzersizleri akciğerlerin havalanmasına yardımcı olur.
• Gün içinde perdeleri açmak, sohbet etmek ve gece-gündüz düzenini korumak yakınınızın zihinsel olarak da canlı kalmasına katkı sağlar.

Kendi sağlığınızı da unutmayın. Yakınınızı kaldırırken ya da çevirirken dizlerinizi bükün, sırtınızı düz tutun ve mümkün olduğunda yardım isteyin.

Ne zaman hekime ya da 112'ye başvurmalısınız?

Yatağa bağımlı kişilerde bazı sorunlar hızla ilerleyebilir. Aşağıdaki durumlardan birini fark ederseniz vakit kaybetmeden hekiminize başvurun ve bakımı yürüten hemşireyi bilgilendirin:

• Bastırınca solmayan kızarıklık, cildin açılması ya da mevcut bir yarada büyüme, akıntı veya kötü koku
• Ateş ya da titreme
• Yeni başlayan veya artan nefes darlığı, hırıltılı solunum, balgamda artış
• Yemek ya da su içerken sık öksürme, boğulma
• İdrar miktarında belirgin azalma, çok koyu idrar ya da halsizlikte artış
• Birkaç gündür dışkılama olmaması, karında şişlik ya da kusma
• Bir bacakta şişlik, ağrı ya da kızarıklık
• Yeni gelişen huzursuzluk, kafa karışıklığı ya da davranış değişikliği

Bilinç kaybı, ciddi nefes darlığı, göğüs ağrısı, yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da vücudun bir tarafında ani güç kaybı acil durumdur; hemen 112'yi arayın. Evde bakım acil sağlık hizmetinin yerine geçmez.

Curavita ile evde destek

Curavita Evde Sağlık olarak evde bakım hizmetimizle günlük bakım ve hijyen ihtiyaçlarında yanınızda oluyor, evde hemşire hizmetimizle pozisyon düzeni, cilt kontrolü ve tıbbi uygulamalarda destek sağlıyoruz. Bası yarası ya da açık bir yara söz konusu olduğunda, evde yara bakımı ve pansuman hizmetimizle yaranın düzenli takibine hekiminizin planı doğrultusunda yardımcı oluyoruz.