Donuk Omuz Nedir? Belirtileri, Evreleri ve Fizik Tedavi Süreci

Donuk omuz (frozen shoulder, adeziv kapsülit), omuz eklemini saran kapsülün kalınlaşıp sertleşmesiyle omuzda ağrıya ve belirgin hareket kısıtlılığına yol açan bir durumdur. Genellikle sinsi başlar, aylar içinde ilerler ve çoğu zaman kendiliğinden düzelme eğilimi gösterir; ancak bu süreç birkaç yıl sürebilir.

İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS), iki ana belirtiyi geceleri artıp uykuyu bölebilen omuz ağrısı ve kolu hareket ettirmeyi zorlaştıran sertlik olarak tanımlar. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi (AAOS) ise donuk omzun en sık 40 ile 60 yaş arasında ve kadınlarda daha sık görüldüğünü belirtir.

Bu yazıda donuk omzun evrelerini ve ne kadar sürebileceğini, diyabet ve tiroit hastalıklarıyla ilişkisini, tanının nasıl konduğunu, fizik tedavinin yerini ve hangi omuz ağrısının acil olduğunu bulacaksınız.

Donuk omuz nedir?

AAOS'ye göre omuz, kol kemiğinin başının kürek kemiğindeki sığ bir yuvaya oturduğu bir top-yuva eklemidir. Eklemi kapsül adı verilen güçlü bir bağ dokusu sarar; eklem sıvısı da hareketin kolay olmasını sağlar. Adeziv kapsülitte bu kapsül kalınlaşır, sertleşir ve gerilir; yapışıklık adı verilen kalın doku bantları gelişir ve eklem sıvısı çoğu zaman azalır.

NHS, donuk omzun neden geliştiğinin çoğu zaman net olmadığını, eklemi saran dokunun önce iltihaplanıp ardından gerilerek büzüştüğünü ve ağrının buna bağlı olduğunu belirtir. İngiliz Dirsek ve Omuz Derneği (BESS), durumu sinsi başlayan, ağrılı ve kısıtlayıcı, omuzda üç aydan uzun süren sertlik ve işlev kaybıyla seyreden bir tablo olarak tanımlar.

Donuk omuz belirtileri nelerdir?

AAOS'ye göre ağrı genellikle omzun dış yüzünde, bazen de üst kolda hissedilir; hastalığın başında ve kol hareket ettirildiğinde daha belirgindir. Tablonun ayırt edici özelliği, omzun ne kişinin kendi çabasıyla ne de bir başkasının yardımıyla tam olarak hareket ettirilebilmesidir.

Gündelik hayatta bu durum şöyle fark edilebilir:

• Ceket giymekte ya da eli sırta götürmekte zorlanma
• Saçı tarama ya da yüksek bir rafa uzanma gibi kolu kaldırmayı gerektiren işlerin güçleşmesi
• Geceleri artan ve uykuyu bölen ağrı
• Kolu dışa doğru çevirme hareketinin belirgin biçimde kısıtlanması

BESS, donuk omzun çoğunlukla omzun dış yanında, üst kola yakın bölgede yavaş başlayan bir ağrı ve kolu dışa döndürme hareketinde orantısız derecede belirgin bir kısıtlılıkla kendini gösterdiğini belirtir. Omuz sertliği tek başına tanı koydurmaz; benzer yakınmalara yol açan başka omuz sorunlarının ayırt edilmesi gerekir.

Donuk omuz evreleri nelerdir, ne kadar sürer?

AAOS donuk omzun üç evrede ilerlediğini belirtir. Aşağıdaki süreler kurumun verdiği tipik aralıklardır ve kişiden kişiye değişebilir:

AAOS'ye göre tam iyileşme 3 yıla kadar sürebilir. NHS de donuk omzun aylar ya da yıllar içinde düzelebildiğini, ancak ağrı ve sertliğin genellikle sonunda geçtiğini belirtir. BESS, evrelerin birbirinin içine geçtiğini ve tedavi kararında kesin sınırlar olarak kullanılmasının sınırlı olduğunu vurgular; yani yakınınızın hangi evrede olduğunu kesin bir takvimle tahmin etmek her zaman mümkün değildir.

BESS'in 2025'te yayımlanan bakım yolunda aktarılan verilere göre hastaların yüzde 6 ile 17'sinde beş yıl içinde diğer omuzda da aynı sorun gelişebilir.

Kimlerde daha sık görülür? Risk etkenleri

AAOS'nin saydığı başlıca risk etkenleri şunlardır:

• Diyabet: Bu durum diyabeti olan kişilerde çok daha sık görülür; bu kişilerde sertlik daha belirgin olabilir ve çözülme evresine geçiş daha uzun sürebilir.
• Tiroit hastalıkları: Tiroit bezinin az ya da fazla çalışması bu tabloyla ilişkilendirilir.
• Diğer hastalıklar: Parkinson hastalığı ve kalp hastalıkları da ilişkili durumlar arasında sayılır.
• Hareketsiz kalma: Ameliyat, kırık ya da başka bir yaralanma nedeniyle omzun bir süre hareketsiz tutulmasından sonra gelişebilir.

AAOS, yaralanma ya da ameliyattan sonra omzun erkenden hareket ettirilmesini donuk omzu önlemeye yönelik önlemlerden biri olarak sayar. Hangi hareketin ne zaman başlanacağına ise cerrah ya da hekim karar verir.

Diyabet ve donuk omuz

BESS bakım yolunda aktarılan bir çalışmada hastalığın sıklığı diyabeti olanlarda yüzde 10,8, olmayanlarda yüzde 2,3 bulunmuştur. NHS, diyabeti olan kişilerin olası sorunları erken yakalamak için düzenli kontrollerini aksatmamasının önemli olduğunu belirtir. AAOS de kan şekeri kontrolünü iyileştirmek için hekimle bir plan yapmanın omzun iyileşmesine yardımcı olabileceğini ekler. Kan şekeri değerlerinin nasıl yorumlandığını kan şekeri kaç olmalı yazısında bulabilirsiniz; tedavi ayarı her zaman hekime aittir.

Tiroit hastalıkları

Tiroit bezinin hem az çalışması hem de fazla çalışması omuz sertliğiyle ilişkilendirildiği için hekiminiz gerekli görürse tiroit fonksiyonlarını değerlendirebilir. Hangi testlerin neyi gösterdiğini tiroid testleri yazısında ayrıntılı olarak anlattık.

Adeziv kapsülit nasıl teşhis edilir?

BESS, donuk omzun öykü ve muayeneye dayanan klinik bir tanı olduğunu belirtir. AAOS'ye göre hekim omzu her yöne dikkatle hareket ettirerek hareketin ne kadar kısıtlı olduğuna ve hangi hareketlerin ağrıya yol açtığına bakar. Kişinin kolunu kendisinin kaldırabildiği açıklık ile hekimin kolu hareket ettirebildiği açıklık karşılaştırılır; bu tabloda ikisi de kısıtlıdır.

Görüntüleme tanı için şart değildir, ancak benzer yakınmalara yol açan başka sorunları ayırt etmek için istenebilir. AAOS'ye göre röntgen kireçlenme (artrit) gibi kemik sorunlarını, MR ve ultrasonografi ise rotator manşet yırtığı gibi yumuşak doku sorunlarını göstermede yardımcıdır. BESS de 40 yaş üzerinde ağrı ve sertlikle başvuran kişilerde, nadir de olsa altta yatan başka bir hastalığın donuk omuz sanılabileceğini hatırlatır; bu yüzden hekim değerlendirmesi önemlidir.

NHS'nin omuz ağrısı rehberi de farklı nedenlerin farklı ipuçları verdiğini hatırlatır: aylar ya da yıllar süren ağrı ve sertlik donuk omuz ya da kireçlenmeyi, kolu kullanırken artan ağrı tendon iltihabı, bursit ya da sıkışma sendromunu, karıncalanma ve güçsüzlükle birlikte kilitlenme hissi ise omuz eklemindeki gevşekliği düşündürebilir. Ayrımı muayeneyle hekim yapar.

Evden çıkmak zorsa ilk değerlendirme evde doktor muayenesi ile yapılabilir; hekimin istediği röntgen, MR ya da ultrasonografi için yerinde görüntüleme hizmetiyle görüntüleme merkezine refakatli olarak gidip dönebilirsiniz. Boyundan kaynaklanan sinir sıkışması da omza ve kola yayılan ağrıya yol açabilir; farkı anlamak için boyun fıtığı belirtileri yazısına göz atabilirsiniz.

Donuk omuz tedavisi nasıl yapılır?

NHS tedaviyi üç basamakta anlatır: ağrıyı kontrol altına almak, gerekirse hekimin önereceği daha güçlü ağrı tedavileri ve ardından hareketi geri kazanmak. Ağrı kesici ilaçların türü ve süresi kişinin sağlık durumuna göre hekim tarafından belirlenir; omuza yapılan enjeksiyonlar da yalnızca hekimin değerlendirmesiyle uygulanır.

AAOS, omzun esnekliğine odaklanan fizik tedaviyi bu durumda temel tedavi önerisi olarak görür ve hastaların çoğunun ağrıyı kontrol eden ve hareketi geri kazandıran görece basit yöntemlerle düzeldiğini belirtir. BESS'in 2025 bakım yolu ise hekimin uygun gördüğü eklem içi enjeksiyonların belirtileri doğal seyre göre daha hızlı iyileştirdiğini ve enjeksiyondan sonra fizik tedavi önerilmesini destekler; fizik tedavinin tek başına etkisine ilişkin kanıtların ise henüz sınırlı olduğunu not eder.

Yakınmalar bu yöntemlere rağmen geçmezse ortopedi uzmanı, eklem kapsülünü genişletmeye ya da gevşetmeye yönelik girişimsel seçenekleri değerlendirebilir. Bu kararlar yararlar ve riskler konuşularak hekimle birlikte verilir.

Evde fizik tedavi: Nelere dikkat edilmeli?

NHS'ye göre fizyoterapist önce omzunuzun ne kadar hareket ettiğini ölçer; germe ve güçlendirme egzersizleri ile duruş önerileri programın parçalarıdır. Seans sayısına fizyoterapist karar verir; NHS bu sürecin genellikle en az 6 hafta sürdüğünü belirtir. Egzersizlerin türünü, tekrar sayısını ve ne zaman ilerletileceğini kişinin evresine ve ağrısına göre fizyoterapist ve hekim belirler.

Ağrılı bir omuzla dışarıdaki seanslara gidip gelmek zorsa evde fizik tedavi ile çalışmalar kendi evinizde, günlük işlerde zorlandığınız hareketler üzerinden yapılabilir.

NHS'nin önerileri arasında kaçınılması gerekenler de yer alır:

• Ağrıya neden olan hareketleri zorlamamak, omzu yalnızca nazikçe hareket ettirmek
• Omzu tamamen hareketsiz bırakmamak; NHS'ye göre hareketsiz tutmak ağrıyı artırabilir
• Kendi kendine yorucu egzersizler uydurmamak, spor salonu aletleriyle zorlamamak
• Kambur oturmamak, omuzları öne düşürmemek

NHS, havluya sarılı bir sıcak paketin omza bir seferde en fazla 20 dakika uygulanabileceğini de belirtir. Fizik tedaviden sonra ağrı sürüyorsa hekime ya da fizyoterapiste yeniden başvurulmasını önerir.

Gündelik hayatta omzu rahatlatmak

NHS'nin omuz ağrısı için genel önerileri gün içinde de işe yarayabilir: dik durup omuzları aşağıda ve hafifçe geride tutmak, otururken belin arkasına bir yastık koymak ve kolu kucaktaki bir yastığa dayamak. NHS, ağrının kontrol altında olmasının hareketi sürdürmeyi kolaylaştırdığını da belirtir; size uygun ağrı tedavisini hekiminize sorun.

Tek başına yaşayan yaşlı biri için bu dönemde giyinmek, banyo yapmak ya da mutfakta yüksek dolaplara uzanmak zorlaşabilir. Ailenin bu işler için geçici bir yardım düzeni kurması, omzu zorlayan hareketlerin önüne geçer.

Omuz ağrısında ne zaman acil yardım gerekir?

Her omuz ağrısı omuzdan kaynaklanmaz. NHS'ye göre kalp krizinde göğüs ağrısı kollara, boyna ve çeneye yayılabilir; nefes darlığı, bulantı ve solukluk eşlik edebilir.

NHS ayrıca ani ya da çok şiddetli omuz ağrısı, kolda his kaybı, omuzda belirgin şişlik, dokunca sıcak ya da soğuk hissedilen kol, her iki omuzda birden şiddetli ağrı ve ateşle birlikte halsizlik durumunda acil değerlendirme önerir. Bu durumlarda aynı gün bir hekime ulaşın.

İstanbul'da omuz sertliği için evde fizik tedavi desteği

Omuz sertliği uzun soluklu bir süreç olduğu için düzenli takip ve sabır gerektirir. Örneğin Şile'de yaşayan ve diyabeti olan bir kişi için şehir merkezindeki seanslara haftada birkaç kez gidip gelmek, ağrılı omuzla başlı başına bir zorluk olabilir.

İstanbul'un 39 ilçesinde hizmet veren Curavita Evde Sağlık; muayeneyi, hekimin istediği röntgen ya da ultrasonografiyi ve evde fizik tedavi seanslarını omzunuzdaki ilerlemeye göre planlar. Hizmetler bir hekim mesul müdürün sorumluluğunda sunulur. Ücret, seansların sıklığına ve hizmet türüne göre değişir; süreç başlamadan net olarak paylaşılır. Sorularınız için randevu formuyla bize ulaşabilirsiniz; talebinize ortalama 3 dakika içinde dönüş yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• NHS — Frozen shoulder (2024)
• AAOS OrthoInfo — Frozen Shoulder
• British Elbow and Shoulder Society (BESS) — Patient care pathway: Frozen shoulder (Shoulder and Elbow dergisi) (2025)
• NHS — Shoulder pain (2023)
• NHS — Heart attack (2026)
• AAOS OrthoInfo — Cervical Radiculopathy (Pinched Nerve)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; omuz ağrınızın nedenini yalnızca muayene eden hekim belirleyebilir. Egzersiz, ilaç ve enjeksiyon kararları için hekiminizin ve fizyoterapistinizin önerilerine uyun.