Diyabetik Ayak Yarası: Belirtiler, Günlük Ayak Bakımı ve Önleme

Diyabetik ayak yarası, diyabeti olan kişilerde sinir hasarı (nöropati), ayağa giden kan akımının azalması ve ayağın belirli noktalarına binen basınç nedeniyle gelişen, iyileşmesi zaman alabilen açık yaradır. Çoğu zaman fark edilmeyen küçük bir kesik, kabarcık ya da ayakkabı vurmasıyla başlar; bu yüzden korunmanın temeli günlük ayak kontrolüdür.

Ayağında his azalmış biri, ayakkabısına kaçan küçük bir taşı ya da fazla sıcak suyun cildinde bıraktığı hasarı fark etmeyebilir. Aşağıda yaranın neden oluştuğunu, belirtilerin nasıl tanınacağını, şeker hastalarında ayak bakımının günlük adımlarını ve hangi durumda aynı gün hekime, hangi durumda hemen 112'ye başvurmanız gerektiğini bulabilirsiniz.

Bilgiler Uluslararası Diyabetik Ayak Çalışma Grubu (IWGDF), Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD), İngiltere'nin ulusal klinik kılavuz kurumu NICE ve Diabetes UK kaynaklarına dayanır. Yaranın değerlendirilmesi ve tedavisi ise hekimin işidir.

Diyabetik ayak yarası neden oluşur?

TEMD'nin 2026 kılavuzuna göre ayak yaralarının gelişiminde iki ana etken rol oynar: sinirlerin zarar görmesi (periferik nöropati) ve bacak atardamarlarının daralması (periferik arter hastalığı). IWGDF bunlara ayaktaki şekil bozukluklarını da ekler. Daha önce ayak yarası geçirmiş olmak ya da ayakta ampütasyon (uzuv kaybı) yaşamış olmak, yeni bir yara riskini belirgin biçimde artırır.

Nöropati: Hissetmeyen ayak

Diabetes UK derneğine göre uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, ayaktaki küçük damarlara ve sinirlere zarar verebilir. His azaldığında kişi bir kesiği ya da sürtünmeyi fark etmeden yürümeye devam eder. TEMD, nöropatinin terlemeyi de azaltarak cildi kuruttuğunu, çatlaklara zemin hazırladığını ve ayak kaslarını etkileyerek basıncın ayak tabanına dağılımını değiştirdiğini belirtir.

Dolaşım bozukluğu

Atardamarlar daraldığında ayağa yeterli oksijen ve besin ulaşmaz. Diabetes UK, bu durumda küçük yaraların bile daha geç ve daha zor iyileştiğini vurgular. Bu nedenle bacakta yürürken gelen ağrı, ayakta soğukluk ya da renk solukluğu gibi değişiklikler de hekime anlatılmalıdır.

Basınç, nasır ve ayak şekli

Ayağın en çok yük taşıyan bölgelerinde, özellikle parmak diplerinin altında nasır gelişir. TEMD'ye göre nasırın altındaki dokuda zamanla kanama ve yara oluşabilir. Çekiç parmak gibi şekil bozukluklarında ise yara, nasır olmadan doğrudan ayakkabı vurmasıyla açılabilir.

Aynı kılavuz yerel bir ayrıntıya da dikkat çeker: Namaz kılarken bir ayağın sürekli diğerinin altına alınması, dış ayak bileği üzerinde nasıra ve bası yarasına yol açabilir. Bu bölgeyi de günlük kontrolünüze ekleyin.

Diyabetik ayak belirtileri nelerdir?

Sinir hasarı her zaman şikâyete yol açmaz; bu yüzden belirti beklemek yerine ayağa bakmak gerekir. NHS, ayakta ağrı, karıncalanma ya da uyuşma olduğunda bir hekime veya diyabet hemşiresine başvurulmasını önerir; bunlar sinir hasarının işareti olabilir.

Günlük kontrolde şu değişiklikler dikkat ister:

• Ciltte kuruluk, çatlak ya da kalınlaşmış nasır
• Kabarcık, kesik ya da çizik; özellikle görülen ama acımayan yaralar
• Ayağın bir bölümünde kızarıklık, şişlik ya da belirgin sıcaklık veya soğukluk
• Renk değişikliği, özellikle nasırın altında koyulaşma
• Akıntı, kötü koku ya da çorapta kan veya sıvı lekesi
• Ayağın şeklinde yeni bir değişiklik

Kimlerde risk daha yüksek?

NICE, şu durumlarda ayak sorunu riskinin yüksek olduğunu belirtir: daha önce ayak yarası ya da ampütasyon geçirmiş olmak, diyaliz gibi böbrek yerine koyma tedavisi almak, nöropati ile dolaşım bozukluğunun birlikte bulunması ve bunlardan birine nasır ya da şekil bozukluğunun eşlik etmesi. TEMD, ağır tırnak sorunlarını da yüksek risk nedenleri arasında sayar. Riskiniz yüksekse ayaklarınızın daha sık muayene edilmesi gerekir.

Şeker hastalarında ayak bakımı: Günlük kontrol nasıl yapılır?

IWGDF, yara riski taşıyan kişilerin ayaklarını her gün incelemesini ve yara ya da yara öncesi bir değişiklik fark ettiklerinde hemen bir sağlık profesyoneline ulaşmasını önerir. Kontrolü aynı saate, örneğin akşam yatmadan önceye bağlamak alışkanlık kazanmayı kolaylaştırır.

1. İyi bir ışıkta oturun. Tabanı göremiyorsanız ayna kullanın ya da bir yakınınızdan yardım isteyin.
2. Ayağı bölüm bölüm gezin. Üst yüz, taban, topuk, parmak uçları ve parmak araları tek tek kontrol edilir.
3. Sıcaklığı karşılaştırın. Elinizin tersiyle iki ayağı yoklayın; bir bölgenin diğerinden belirgin biçimde sıcak ya da soğuk olması önemli bir ipucudur.
4. Ayakları yıkayın, iyice kurulayın. Suyun sıcaklığını önce dirseğinizle kontrol edin ve ayakları suda bekletmeyin. Parmak aralarını ovmadan, bastırarak kurulayın.
5. Nemlendirin, ama parmak aralarına sürmeyin. Kuru cilde nemlendirici uygulanabilir; parmak aralarında kalan nem cildin açılmasına yol açabilir.
6. Ayakkabının içini yoklayın. Giymeden önce elinizle içini kontrol edin; yabancı cisim, yırtık astar ya da sivri bir çıkıntı olmamalı.
7. Not alın ve haber verin. Yeni bir bulguyu tarihiyle yazın ve gecikmeden hekiminize ya da hemşirenize bildirin.

Aşağıdaki tablo, kontrol sırasında nereye ve neye bakacağınızı özetler:

Tırnak bakımı, çorap ve ayakkabı seçimi

Tırnaklar

IWGDF tırnakların düz kesilmesini önerir. Diabetes UK derneği de tırnakların çok kısa ya da kenarlardan derin kesilmemesini, köşelerin törpüyle yumuşatılmasını ve tırnak altının sivri uçlu makasla temizlenmemesini ister. Ayağınızda his azalması varsa ya da tırnaklarınız kalın veya batıksa kesimi kendiniz yapmayın; ayak sağlığı konusunda eğitimli bir sağlık profesyoneline başvurun.

Ayakkabı

IWGDF'e göre ayakkabı ayağın şekline uymalı ve tam oturmalıdır. Diabetes UK; önü geniş ve derin, burnu yuvarlak, düz ya da alçak topuklu, bağcıklı veya tokalı ayakkabıları önerir, çünkü bağcık ve toka ayağın ayakkabı içinde kaymasını önler. Yeni ayakkabıyı önce evde 20–30 dakika giyip ayağınızda sürtünme izi olup olmadığına bakın.

Ayağında belirgin şekil bozukluğu olan ya da daha önce yara geçirmiş kişilerde kişiye özel taban veya tedavi edici ayakkabı gerekebilir. IWGDF bu kararın ayak muayenesine göre verilmesini önerir.

Çorap

Kent Community Health NHS Vakfının hasta broşürü, çorapların her gün değiştirilmesini, kalın dikişli, delikli ya da yamalı olmamasını ve bileği sıkmamasını önerir. Sıkan çorap lastiği kan akımını azaltabilir.

Diyabetik ayakta evde yapılmaması gerekenler

• Evde de çıplak ayakla dolaşmayın. IWGDF, riskli ayağı olan kişilerin ev içi dahil çıplak ayakla, ayakkabısız yalnızca çorapla ya da ince tabanlı terlikle yürümemesini önerir. Evde de ayağı saran, tabanı koruyan bir ev ayakkabısı tercih edin.
• Ayakları termofor, soba ya da kaloriferle ısıtmayın. Kent NHS broşürü, ayakların ateş ya da radyatör önünde ısıtılmamasını, termofor ve ısıtıcı pedlerin yatağa girmeden önce çıkarılmasını ister; his azaldığında yanık fark edilmeyebilir. Üşüyen ayaklar için yün ya da pamuklu çorap giymek ve parmakları hareket ettirmek daha güvenlidir.
• Ayakları suda bekletmeyin. Diabetes UK, suda bekletmenin cildi zedelenmeye daha açık hâle getirdiğini belirtir.
• Nasırı kendiniz kesmeyin. Jilet ya da makasla nasır almak, nasır bandı ve nasır sökücü krem veya spreyler cildi yakabilir ve yaraya yol açabilir. Nasır ve sert deri için bir sağlık profesyoneline başvurun.
• Kabarcığı patlatmayın. IWGDF'e göre kabarcık, çatlak ya da nasır altındaki kanama gibi yara öncesi bulguların tedavisi eğitimli bir sağlık profesyonelinin işidir.
• Yaraya ev karışımları sürmeyin. Bitkisel karışımlar, kolonya ya da hekimin önermediği kremler diyabetik ayak kılavuzlarında yer almaz; yaraya neyin uygulanacağına hekim karar verir.

Küçük bir kesik ya da kabarcık fark ederseniz, Kent NHS broşürü bölgeyi temiz suyla nazikçe temizleyip steril ve kuru bir örtüyle kapatmayı önerir. Diabetes UK ise mümkünse ayağın üzerine basmamayı ve sağlık ekibine hemen haber vermeyi ister.

Diyabetik ayak enfeksiyonu: Ne zaman hekime, ne zaman 112'ye?

Diyabette ayak enfeksiyonu hızla ilerleyebilir. Diabetes UK, aşağıdaki değişikliklerden biri fark edildiğinde 24 saat içinde bir ayak sağlığı ekibine başvurulmasını önerir; NICE de aktif bir ayak sorunu olan kişinin bir iş günü içinde uzman ekibe yönlendirilmesini ister. Bu durumlarda aynı gün hekiminize ulaşın:

• Ayakta, ayak bileğinde ya da bir parmakta yayılan kızarıklık, sıcaklık ve şişlik
• Ayağın bir bölümünün her zamankinden çok daha sıcak ya da soğuk olması
• Yeni bir kabarcık, kesik ya da yara; özellikle görülen ama hissedilmeyen
• Kötü kokan, sıvı ya da irin gelen ya da giderek büyüyen yara
• Ayakta yeni veya açıklanamayan ağrı
• Bir ayakta ani şişlik, belirgin ısı artışı ve şekil değişikliği

Son madde, kemik ve eklemleri etkileyen Charcot ayağının erken işareti olabilir. TEMD'ye göre diyabetli bir kişide sıcak, kırmızı, şiş ve çoğu zaman ağrısız bir ayak, aksi kanıtlanana kadar Charcot ayağı gibi değerlendirilmelidir. Kent NHS broşürü de bu durumda ayağın üzerine basılmamasını önerir.

Yara bakımı neden sağlık profesyonelinin işidir?

Bir ayak yarasında yaranın derinliği, enfeksiyon olup olmadığı ve dolaşımın yeterliliği birlikte değerlendirilir. NICE ve TEMD, ayak yarası olan kişilerin farklı uzmanlıklardan oluşan bir diyabetik ayak ekibince izlenmesini önerir. Yükün yaradan alınması, enfeksiyon tedavisi ve örtü seçimi gibi kararlar bu değerlendirmeye bağlıdır.

Hekimin planı belirlendikten sonra pansumanların düzenli ve steril koşullarda yapılması gerekir. Evde yara bakımı ve pansuman ziyaretlerinde hemşire, hekimin istemine uygun olarak yarayı temizler, örtüyü yeniler ve her ziyarette yaranın görünümünü kaydeder. Steril, tek kullanımlık malzeme kullanılır ve tıbbi atıklar ekiple birlikte adresten ayrılır.

Düzenli izlem gerektiğinde evde hemşire kan şekeri, tansiyon ve ateş ölçümlerini yapar, ilaçları reçeteyle karşılaştırır ve değişiklikleri hekime bildirir; hemşire tanı koymaz, tedaviyi kendi başına değiştirmez. Yeni bir değerlendirme ya da reçete gerektiğinde evde doktor muayenesi planlanabilir.

Kan şekeri takibi ayak sağlığını nasıl etkiler?

Diabetes UK, kan şekerini hedef aralığa olabildiğince yakın tutmanın ayaktaki hasarı önlemeye ya da ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olabileceğini belirtir. Kolesterol ve tansiyonun kontrolü ile sigaranın bırakılması da aynı listede yer alır. TEMD ise ayak yarası olan diyabetli kişilerde iyi kan şekeri kontrolünü öncelikli hedefler arasında görür.

Hedef aralığınızı hekiminiz belirler. Ölçümlerle ilgili genel bilgiyi kan şekeri kaç olmalı yazımızda bulabilirsiniz. Uzun dönem şeker kontrolü hakkında bilgi veren HbA1c testi de takibin parçasıdır; hekiminiz istediğinde numune evde kan alma ile adresinizde alınabilir ve sonuçlar dijital olarak iletilir.

Yıllık ayak muayenesini de atlamayın. IWGDF, NICE ve TEMD, diyabeti olan yetişkinlerin ayaklarının en az yılda bir kez bir sağlık profesyonelince ayrıntılı muayene edilmesini önerir; risk arttıkça muayene sıklığı da artar.

İstanbul'da diyabetik ayak takibi için evde destek

Ayağında yara olan birinin pansuman için her seferinde yola çıkması, yaranın üzerine binen yükü de artırır. Gaziosmanpaşa'nın yokuşlu sokaklarında yaşayan ve ayağında yeni bir yara fark edilen yaşlı bir babaya bakan bir aile için pansuman günlerinin evde planlanması hem yolu hem de ayağa binen yükü azaltabilir.

Curavita Evde Sağlık, İstanbul'un 39 ilçesinde hekiminizin planına uygun yara bakımı ve hemşire takibini adresinize getirir. Talebinizi randevu formu üzerinden iletebilirsiniz; talebinize ortalama 3 dakika içinde dönüş yapılır ve durum uygunsa aynı gün randevu planlanabilir. Ücret, süreç başlamadan net olarak paylaşılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• IWGDF (International Working Group on the Diabetic Foot) — Guidelines on the prevention of foot ulcers in persons with diabetes (2023)
• Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği — Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu, Bölüm 14: Diyabetik Ayak Sorunları (2026)
• NICE — Diabetic foot problems: prevention and management (NG19), Recommendations (2015, güncellenmiş)
• Diabetes UK — How to look after your feet (2024)
• Diabetes UK — Serious foot problems and diabetes (2024)
• Kent Community Health NHS Foundation Trust — Diabetes footcare advice (2025)
• NHS — Complications of type 2 diabetes (2025)

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Ayağınızdaki bir yaranın nasıl tedavi edileceğine, sizi muayene eden hekim karar verir.