Sonda Nasıl Çıkarılır? Sonrasında İdrar Yapamama

Sonda Nasıl Çıkarılır? Çıkardıktan Sonra İdrar Yapamama ve Dikkat Edilecekler

Hemşirelik ve Evde Sağlık 11 Ekim 2026 9 dk okuma

İçindekiler

01İdrar sondası mesanede nasıl durur?
Suprapubik sonda farklıdır
02Sonda ne zaman ve kim tarafından çıkarılır?
03Sonda nasıl çıkarılır? Adım adım
Balon boşalmıyorsa ya da direnç hissediyorsanız
Hasta sondayı kendisi çekip çıkarırsa
04Sonda çıktıktan sonra neler normaldir?
05Sonda çıkınca idrar yapamama: Ne kadar beklenir?
06Hangi belirtiler acil yardım gerektirir?
07Evde sonda çıkarma ve yeniden takma desteği
08Sıkça Sorulan Sorular
09Kaynaklar

Kalıcı idrar sondası (Foley sonda), mesanenin içinde steril suyla şişirilmiş küçük bir balonla yerinde durur. Bu yüzden sonda çıkarılırken önce balondaki su bir enjektörle tamamen geri çekilir, ardından sonda yavaş ve düz bir hareketle dışarı alınır. İşlem birkaç saniye sürer; ancak hekim ya da hemşire tarafından veya yalnızca sağlık ekibinizin size gösterip izin verdiği durumda sizin tarafınızdan yapılmalıdır.

Aşağıda sondanın nasıl çıkarıldığını, çıktıktan sonra hangi yakınmaların normal sayıldığını ve sonda çıkınca idrar yapamama durumunda ne yapmanız gerektiğini İngiltere'nin ulusal sağlık hizmeti NHS, ulusal klinik kılavuz kurumu NICE ve hastanelerin hasta broşürleri temelinde anlatıyoruz. Sondanız tıkandığı için yıkama gerekiyorsa bu konuyu evde sonda yıkama yazımızda ayrıca ele aldık.

İdrar sondası mesanede nasıl durur?

NHS'e göre kalıcı (indwelling) sondalar günlerce ya da haftalarca yerinde kalabilir ve mesanenin içinde suyla şişirilmiş bir balon sayesinde dışarı kaymaz. Cleveland Clinic, Foley sondada iki ayrı kanal bulunduğunu açıklar: biri idrarı torbaya taşır, diğeri balonu şişirmek için kullanılır. Balonun kanalı, sondanın dış ucunda ayrı bir girişte (balon portu) sonlanır. Bu giriş çoğu üründe renkli bir işaretle ayırt edilir.

NICE, yetişkinlerde balonun genellikle 10 ml steril suyla şişirilmesini önerir; sizin sondanızdaki miktar taburcu belgesinde ya da hemşirenin notlarında yazar. Bu bilgi önemlidir, çünkü sonda çıkarılırken çekilen suyun balona konan miktarla karşılaştırılması gerekir.

Suprapubik sonda farklıdır

Suprapubik sonda idrar kanalından değil, karnın alt kısmında açılan küçük bir delikten doğrudan mesaneye yerleştirilir. NHS bu sondaların genellikle 4 ile 12 haftada bir değiştirildiğini belirtir. NICE de suprapubik sonda değişiminin, bu konuda eğitim almış sağlık çalışanlarının işi olduğunu vurgular. Bu nedenle suprapubik sondanın çıkarılması ya da değiştirilmesi evde kendi başınıza denenecek bir işlem değildir; yalnızca hemşire veya hekim tarafından yapılır.

Sonda ne zaman ve kim tarafından çıkarılır?

Sondanın ne kadar kalacağına hekim karar verir. NICE, sonda ihtiyacının düzenli olarak gözden geçirilmesini ve sondanın mümkün olan en kısa sürede çıkarılmasını önerir. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesinde yayımlanan StatPearls derlemesi de sondanın gereği kalmadığında hemen çıkarılmasının sondaya bağlı idrar yolu enfeksiyonu riskini azalttığını belirtir.

Sonda çıkarıldıktan sonra kişinin kendi başına idrar yapıp yapamadığının izlenmesine İngilizce kaynaklarda “sondasız deneme” (trial without catheter, TWOC) denir. West Hertfordshire Hastaneleri NHS Vakfının broşüründe anlatıldığı gibi bu deneme klinikte hemşire gözetiminde yapılabilir; idrar akışı ve mesanede kalan idrar miktarı ölçülerek değerlendirilir. Dudley Group NHS Vakfının sonda bakım broşürü ise açıkça sondayı kendiniz çıkarmaya çalışmamanızı ister; çıkarma işlemini klinik ekip planlar.

Bazı hastanelerde, özellikle prostat ameliyatlarından sonra, hastaya sondasını evde kendisinin çıkarması öğretilir. Southampton Üniversite Hastanelerinin broşürü bunun yalnızca bir sağlık çalışanından gerekli eğitim alındıktan sonra yapılmasını şart koşar. East and North Hertfordshire NHS Vakfı da talimatları anlamış olmayı, elle ince işleri rahatça yapabilmeyi, telefona erişimi ve bir sorun çıkarsa hastaneye hızla ulaşabilmeyi önkoşul olarak sayar. Bu koşullar yoksa ya da kendinizi hazır hissetmiyorsanız sondayı bir hemşirenin çıkarması en doğrusudur.

Sonda nasıl çıkarılır? Adım adım

Önemli: Aşağıdaki adımlar, işlemin nasıl yapıldığını anlamanız için hastane broşürlerinden özetlenmiştir. Sondayı kendiniz çıkarmanız ancak ekibiniz bunu size gösterdiyse ve izin verdiyse uygundur. Size verilen yazılı talimat her zaman önceliklidir.

Zamanı ve hazırlığı ekip belirler. Ne zaman çıkarılacağını hekiminiz söyler. East and North Hertfordshire broşürü, kabızlık idrar yapmayı zorlaştırabileceği için öncesinde bağırsakların boşalmış olmasını ve son günlerde yeterli sıvı alınmasını ister. Southampton broşürü işlemin sabah erken saatte yapılmasını önerir.
Ellerinizi yıkayın. Sabun ve ılık suyla iyice yıkayıp kurulayın. Gerekenler: ekibin verdiği temiz, boş bir enjektör, bir havlu ya da emici ped ve bir atık poşeti.
Uygun pozisyonu alın. Sondadan bir miktar idrar damlayabileceği için klozete oturmak ya da duşta ayakta durmak işi kolaylaştırır; altınıza havlu da serebilirsiniz.
Torbayı ve sabitleyiciyi ayırın. Sondanın bacağa tutturulduğu bant ya da kayış çözülür ve sonda hiçbir yere bağlı kalmaz.
Balonu boşaltın. Enjektör balon portuna sıkıca takılır ve piston yavaşça geri çekilir. Enjektör dolarsa su bir kaba boşaltılır ve işlem, balondan daha fazla su gelmeyene kadar tekrarlanır. Çekilen toplam miktar, balona konan miktarla yaklaşık aynı olmalıdır.
Sondayı çekin. Sonda, idrar kanalından çıktığı yerin yakınından tutulur ve tek, yumuşak ve düz bir hareketle dışarı alınır. Hafif bir rahatsızlık hissedilebilir; ancak broşürlere göre işlem ağrılı olmamalı ve sert çekmek gerekmemelidir.
Bölgeyi temizleyin. Bölge temiz bir havluyla kurulanır, sonda bir poşete konup çöpe atılır ve eller yeniden yıkanır.

Balon boşalmıyorsa ya da direnç hissediyorsanız

Enjektöre su gelmiyorsa, çekilen miktar balona konandan belirgin biçimde azsa ya da sondayı çekerken belirgin bir direnç veya ağrı hissediyorsanız durun. East and North Hertfordshire broşürü bu durumda devam etmeden önce sağlık ekibinize danışmanızı ister. Sondayı zorlamayın; sorunu güvenli biçimde çözmek hemşire ya da hekimin işidir.

Balon şişkinken sonda asla çekilmez. StatPearls derlemesine göre sondanın balonu şişkinken zorla ya da kazayla çekilmesi idrar kanalını yaralayabilir; bu tür yaralanmaların bir kısmı zamanla idrar kanalında darlığa yol açar, nadiren de ciddi kanamaya neden olabilir. Yoğun kanama, dayanılmaz ağrı ya da hiç idrar yapamama gibi bir durum varsa beklemeden en yakın acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Hasta sondayı kendisi çekip çıkarırsa

StatPearls'e göre bazı hastalar sondaları olduğunu unutur ve idrar sıkışması hissedince sondayı çekmeye çalışır. Bu nedenle sondanın gereği kalmadığında çıkarılması, bu tür kazaları da önleyebilir. Sonda kazara ya da hasta tarafından çıkarıldıysa sağlık ekibinize hemen haber verin. Royal Berkshire NHS Vakfının broşürüne göre kişi sonrasında normal biçimde idrar yapabiliyorsa hemşireye haber vermek yeterlidir; idrar yapamıyor ve mesanesi ağrıyorsa hemen yardım alınmalıdır. Çıkan sondayı geri takmaya çalışmayın.

Sonda çıktıktan sonra neler normaldir?

Southampton Üniversite Hastanelerinin broşürü, sonda çıktıktan sonraki ilk günlerde bazı değişikliklerin normal olduğunu belirtir:

İdrara sık ya da aniden çıkma isteği; mesane başlangıçta her zamankinden dolu hissedilebilir.
İlk birkaç idrarda hafif yanma ya da sızlama. Broşüre göre bu genellikle bir iki gün içinde geçer.
Kısa bir süre açık pembe renkli idrar.
Mesanenin tam boşalmadığı hissi.
Mesane alışana kadar birkaç gün az miktarda idrar kaçırma.

Aynı broşüre göre çoğu kişide idrar düzeni birkaç gün içinde eski haline döner. Bu süreçte hekiminiz aksini söylemediyse yeterli sıvı için; kalp ya da böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlamanız varsa hekiminizin önerisi geçerlidir. West Hertfordshire broşürü sıvıyı bir anda çok miktarda içmek yerine yavaş yavaş almayı önerir. Ne zaman ve ne kadar idrar yaptığınızı not etmek, ekibinizin durumu değerlendirmesini kolaylaştırır. İdrar kaçırma birkaç gün sonra da sürüyorsa bunu ekibinize söyleyin.

Sonda çıkınca idrar yapamama: Ne kadar beklenir?

Sondadan sonra idrar yapamama, mesanenin dolduğu hâlde boşaltılamaması (idrar retansiyonu) anlamına gelebilir. Cleveland Clinic, ani gelişen idrar retansiyonunun acil bir durum olduğunu ve hemen bir sağlık çalışanına başvurulması gerektiğini belirtir. Genel anestezi, bazı ilaçlar ve ameliyatlar geçici retansiyona yol açabilir; NHS broşürleri kabızlığın da idrar yapmayı zorlaştırabileceğini vurgular.

Ne kadar beklenebileceği kişiye ve sondanın takılma nedenine göre değişir. Prostat ameliyatı sonrası kullanılan East and North Hertfordshire broşürü, alınan sıvıya bağlı olarak sonda çıktıktan 1–3 saat sonra idrar yapılabilmesinin beklendiğini yazar. Southampton broşürü ise sıvı aldığı hâlde sonda çıktıktan sonraki dört saat içinde idrar yapamayan ya da karın ağrısı olan hastanın ekibi aramasını ister. Sizin için geçerli süreyi ekibinize sorun; karnın altında dolgunluk ve ağrı varsa süre dolmasını beklemeyin.

Durum	Ne yapmalı?
Hafif yanma, sık idrara çıkma, açık pembe idrar	İlk günlerde sık görülür; sıvı alımına devam edin ve geçmiyorsa ekibinize söyleyin.
Az az ve zorlanarak idrar yapma, mesanenin boşalmadığı hissi	Ekibinize haber verin; mesanede ne kadar idrar kaldığının ölçülmesi gerekebilir.
Sıvı aldığınız hâlde saatlerdir hiç idrar yapamama	Ekibinizin size verdiği süreyi beklemeden onları arayın; yeniden sonda gerekebilir.
Hiç idrar yapamama ile birlikte karnın altında şişlik ve şiddetli ağrı	Acil bir durumdur; ekibinize ulaşamıyorsanız acil servise başvurun ya da 112'yi arayın.

West Hertfordshire broşürüne göre deneme başarılı olmazsa yeni bir sonda takılabilir ya da kişiye, mesanesini gün içinde ince bir sondayla kendisinin boşaltmayı (aralıklı kendi kendine sondalama) öğrenmesi önerilebilir. Hangisinin uygun olduğuna hekim karar verir.

Hangi belirtiler acil yardım gerektirir?

West Hertfordshire broşürü, sondasız denemeden sonra idrar yolu enfeksiyonu riskinin arttığını belirtir. Sık sık az miktarda idrar yapma, idrar yaparken ağrı, karnın altında ağrı ve idrara başlamakta zorlanma hem enfeksiyonun hem de mesanenin tam boşalamamasının işareti olabilir. Bu belirtilerde ekibinizi arayın. Enfeksiyon belirtilerinin ayrıntıları için idrar yolu enfeksiyonu belirtileri yazımıza göz atabilirsiniz.

Ateş: East and North Hertfordshire broşürü, sonda çıktıktan sonra ateş yükselirse sağlık ekibine hemen haber verilmesini ister.
Pıhtılı ya da geçmeyen kanama: Kısa süreli açık pembe idrar sık görülür; ancak büyük pıhtılar ya da süren kanama değerlendirilmelidir.
Şiddetli ağrı: Sondanın çıkarılması sırasında ya da sonrasında artan, geçmeyen ağrı.
Hiç idrar yapamama: Özellikle karnın altında dolgunluk ve ağrıyla birlikteyse.

112'yi arayın: NHS'e göre idrar yolu enfeksiyonu da dahil her enfeksiyon sepsise yol açabilir. Kişide bilinç bulanıklığı ya da anlamsız konuşma, çok hızlı nefes alma, solgun, morumsu ya da alacalı cilt, çok yüksek ya da çok düşük ateşle titreme varsa beklemeden 112'yi arayın.

Evde sonda çıkarma ve yeniden takma desteği

Hekiminiz sondanın çıkarılmasına karar verdiyse işlem, hastaneye gitmeden evinizde hemşire tarafından yapılabilir. Curavita Evde Sağlık hemşireleri evde sonda takma hizmeti kapsamında sondayı hekiminizin planına uygun olarak takar, değiştirir ve çıkarır; sonda çıktıktan sonra idrar yapılamıyorsa ve hekim yeniden sonda takılmasına karar verirse bu da evde planlanabilir. Hemşire tanı koymaz; gözlemlerini sizi takip eden hekimle paylaşır.

Örneğin Fatih'te ya da Ataşehir'de asansörsüz bir binada yaşayan, yatağa bağımlı bir yakınınızın sondası için hastaneye gidip gelmek zor olabilir. Sonda bir süre daha kalacaksa torbanın boşaltılması, günlük bakım ve değişim sıklığı için sonda torbası nasıl boşaltılır yazımızı okuyabilir, talebinizi randevu formu üzerinden iletebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sonda nasıl çıkarılır?

Önce sondanın balon portuna takılan bir enjektörle balondaki su tamamen geri çekilir, ardından sonda tek ve yumuşak bir hareketle dışarı alınır. İşlem hekim ya da hemşire tarafından veya yalnızca ekibinizin size öğrettiği ve izin verdiği durumda sizin tarafınızdan yapılır.

Evde sondayı kendim çıkarabilir miyim?

Ancak sağlık ekibiniz bunu size gösterdiyse, yazılı talimat verdiyse ve sondanızın çıkarılmasına karar verdiyse. Eğitim almadıysanız, balonun boşalıp boşalmadığından emin değilseniz ya da sonda suprapubikse işlemi bir hemşireye bırakın.

Sonda çıkınca idrar yapamama normal mi?

Sonda çıktıktan sonraki ilk idrar biraz gecikebilir; ancak sıvı aldığınız hâlde saatlerce hiç idrar yapamıyorsanız ya da karnınızın altında dolgunluk ve ağrı varsa bu idrar retansiyonu olabilir. Ekibinizi arayın; şiddetli ağrıda ve ekibe ulaşamadığınızda acil servise başvurun.

Sondadan sonra idrar yaparken yanma ne kadar sürer?

Hastane broşürlerine göre ilk birkaç idrardaki hafif yanma genellikle bir iki gün içinde geçer. Yanma sürüyorsa ya da ateş, bulanık ve kötü kokulu idrar eşlik ediyorsa idrar yolu enfeksiyonu açısından ekibinize başvurun.

Sonda balonu sönmezse ne yapılır?

Sondayı çekmeyin ve zorlamayın. Balon şişkinken çekilen sonda idrar kanalını yaralayabilir. Sağlık ekibinize ya da hemşirenize ulaşın; sorun bu konuda eğitimli bir sağlık çalışanı tarafından çözülmelidir.

Suprapubik sonda evde çıkarılır mı?

Suprapubik sonda karın duvarından mesaneye girdiği için değişimi ve çıkarılması yalnızca eğitimli bir hemşire ya da hekim tarafından yapılır. Bu işlem evde yapılacaksa da sağlık çalışanı tarafından yapılmalıdır.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Sondanın ne zaman ve nasıl çıkarılacağına, sonrasında yeniden sonda gerekip gerekmediğine sizi takip eden hekim karar verir; size verilen yazılı talimat her zaman önceliklidir.

Paylaş: