Kortizol (Akşam) Testi

Akşam kortizolü nedir?

Kortizol, böbrek üstü bezlerinin dış katmanında üretilen ve halk arasında stres hormonu olarak bilinen bir steroid hormondur. Kan şekerinin, kan basıncının ve bağışıklık yanıtının düzenlenmesinde, vücudun fiziksel ve ruhsal strese uyum sağlamasında önemli rol oynar. Yağ, protein ve karbonhidrat metabolizmasını da etkiler. Salgısı, beyindeki hipofiz bezinden gelen ACTH hormonu tarafından yönetilir.

Kortizol düzeyi gün içinde belirgin bir ritim izler: uyanmaya yakın saatlerde en yüksek düzeydedir, gün boyunca giderek azalır ve gece yarısına doğru en düşük noktasına iner. Akşam kortizolü testi, bu doğal düşüşün gerçekleşip gerçekleşmediğini görmek için öğleden sonra ya da akşam saatlerinde alınan kanda kortizolü ölçer. Ölçüm serumda immünolojik yöntemlerle yapılır ve sonuç µg/dL olarak bildirilir.

Akşam kortizolü testi hangi durumlarda istenir?

Akşam kortizolü çoğunlukla sabah kortizolüyle birlikte, hormonun günlük ritmini değerlendirmek amacıyla istenir. Kortizol fazlalığıyla seyreden Cushing sendromunda sabah değeri normal görünebilirken akşam düşüşünün kaybolması önemli bir ipucu olabilir. Bununla birlikte Cushing tanısı tek bir kan ölçümüyle konmaz; doktorunuz deksametazon baskılama testi, 24 saatlik idrarda kortizol veya gece tükürükte kortizol gibi ek testler isteyebilir.

• Yüzde yuvarlaklaşma, gövdede kilo artışı ve karında mor çatlaklar
• Açıklanamayan yüksek tansiyon veya kan şekeri yüksekliği
• Kolay morarma, kas güçsüzlüğü ve erken yaşta kemik erimesi
• Böbrek üstü bezi veya hipofiz bezinde saptanan kitlelerin değerlendirilmesi
• Kortizol fazlalığı için uygulanan tedavi sonrasında izlem

Akşam kortizolü testine nasıl hazırlanılır?

Bu test için aç kalmanız gerekmez, ancak kanın alınma saati sonucu doğrudan etkiler. Akşam kortizolü genellikle öğleden sonra 16.00 ile akşam 20.00 arasında alınır; doktorunuz farklı bir saat belirttiyse ona uymanız gerekir. Kan vermeden önceki yarım saati dinlenerek geçirmeniz, yoğun egzersiz, sigara ve kafeinli içeceklerden kaçınmanız önerilir.

Kortizon içeren tabletler, iğneler, kremler, burun spreyleri ve inhalerler ile doğum kontrol hapları ve östrojen tedavileri sonucu belirgin biçimde değiştirebilir; bu ilaçları kendi başınıza bırakmayın, ancak mutlaka bildirin. Biotin içeren yüksek dozlu vitamin takviyeleri de ölçüm sonucunu yanıltabilir. Gece vardiyasında çalışıyorsanız ya da uyku düzeniniz düzensizse bunu belirtin, çünkü kortizol ritmi uyku ve uyanıklık döngüsüne bağlıdır. Curavita hemşiresi kanı belirtilen akşam saatinde evinizde alabilir; böylece gün sonunda dışarı çıkmanıza gerek kalmaz.

Akşam kortizolü sonucu ne anlama gelir?

Akşam kortizolünün düşük olması çoğu zaman beklenen bir durumdur ve günlük ritmin korunduğunu gösterir; bu nedenle düşük akşam değeri tek başına böbrek üstü bezi yetmezliği anlamına gelmez. Yetmezlik değerlendirmesinde asıl bilgi veren, sabah kortizolü ve gerektiğinde yapılan uyarı testleridir. Sabah ve akşam değerlerinin birlikte değerlendirilmesi, tek bir ölçüme göre çok daha anlamlı bilgi verir.

Akşam değerinin beklenenden yüksek olması, kortizolün gün içindeki düşüşünün bozulduğunu düşündürebilir. Bu durum Cushing sendromunda görülebileceği gibi yoğun stres, akut hastalık, uykusuzluk, depresyon, aşırı alkol kullanımı, gebelik ve östrojen içeren ilaçlar gibi daha sık rastlanan nedenlerle de ortaya çıkabilir. Referans aralıkları örneğin alındığı saate, laboratuvara, yaşa ve cinsiyete göre değişir; testin çalışıldığı laboratuvarın aralığı bu sayfada ayrıca yer alır. Sonucunuzun ne anlama geldiğine, belirtilerinizi ve diğer hormon testlerini birlikte değerlendiren hekiminiz karar vermelidir.