Kortizol (Sabah) Testi

Sabah kortizolü nedir?

Kortizol, böbreklerin üzerinde yer alan böbrek üstü bezlerinde üretilen ve yaşamsal öneme sahip bir glukokortikoid hormondur. Açlıkta kan şekerinin korunmasına, tansiyonun sürdürülmesine ve iltihabi tepkilerin dengelenmesine yardımcı olur. Hastalık, ameliyat ya da yoğun stres gibi durumlarda salgısı artarak vücudun bu zorluklarla başa çıkmasını sağlar. Yaşamsal işlevleri nedeniyle hem eksikliği hem de fazlalığı farklı sağlık sorunlarına yol açabilir.

Kortizol üretimi hipotalamus, hipofiz ve böbrek üstü bezi arasındaki bir düzenleme zinciriyle kontrol edilir; hipofizden salgılanan ACTH bu zincirin anahtarıdır. Hormonun kandaki düzeyi sabahın erken saatlerinde zirve yapar, bu nedenle sabah alınan kan böbrek üstü bezinin üretim kapasitesi hakkında en fazla bilgiyi verir. Test serumda immünolojik yöntemle çalışılır ve sonuç µg/dL olarak raporlanır.

Sabah kortizolü testi hangi durumlarda istenir?

Doktorunuz sabah kortizolünü en sık, böbrek üstü bezlerinin yeterli hormon üretemediği durumlardan şüphelendiğinde ister. Kortizolün en yüksek olması gereken saatte düşük bulunması bu açıdan anlamlı bir ipucudur. Kortizol fazlalığı düşünüldüğünde ise sonuç akşam kortizolü ve baskılama testleriyle birlikte değerlendirilir.

• Uzun süren halsizlik, çabuk yorulma ve açıklanamayan kilo kaybı
• Düşük tansiyon, ayağa kalkınca baş dönmesi ve tuzlu yiyecek isteği
• Deride ve diş etlerinde koyulaşma
• Uzun süreli kortizon tedavisi kesildikten sonra böbrek üstü bezi işlevinin değerlendirilmesi
• Hipofiz bezi hastalığı ya da hipofiz ameliyatı sonrasında izlem
• Kortizol fazlalığını düşündüren belirtiler (Cushing sendromu şüphesi)

Sabah kortizolü testine nasıl hazırlanılır?

Sabah kortizolü için kan genellikle 07.00 ile 10.00 arasında, çoğu zaman 08.00 civarında alınır; sonuç bu saat aralığına göre yorumlandığından geç kalınmaması önemlidir. Aç kalmak zorunlu değildir, ancak birlikte açlık gerektiren testler istendiyse gece açlığıyla kan vermeniz gerekir. Önceki gece düzenli uyumanız ve kan vermeden önce koşuşturmadan, sakin bir şekilde dinlenmeniz önerilir. Uyandıktan sonra geçen süre de sonucu etkileyebileceğinden, test sabahı her zamanki saatinizde uyanmanız yararlı olur.

Tablet, iğne, krem, göz damlası, burun spreyi ya da inhaler biçimindeki kortizonlu ilaçlar ölçümü etkileyebilir ve vücudun kendi kortizol üretimini baskılayabilir. Doğum kontrol hapları ve östrojen içeren tedaviler, kortizolü taşıyan proteini artırarak değerleri olduğundan yüksek gösterebilir. Bu ilaçları doktorunuza danışmadan bırakmayın, ancak numune alınırken belirtin; yüksek doz biotin takviyesini de bildirin. Curavita hemşiresi kanı evinizde alabildiği için sabahın bu kısa zaman aralığına yetişmek üzere yola çıkmanız gerekmez.

Sabah kortizolü sonucu ne anlama gelir?

Sabah kortizolünün belirgin düşüklüğü, böbrek üstü bezlerinin yeterli hormon üretemediğini düşündürür. Bu durum bezin kendisinden kaynaklanan Addison hastalığında, hipofizden yetersiz ACTH salgılanmasında ya da uzun süreli kortizon kullanımının ardından bezlerin baskılanmasında görülebilir. Sınırda düşük değerlerde tanıyı netleştirmek için doktorunuz ACTH uyarı testi gibi ek testler isteyebilir.

Yüksek sabah kortizolü ise çoğu zaman stres, akut hastalık, yetersiz uyku, gebelik ya da östrojen içeren ilaçlarla ilişkilidir. Tek başına Cushing sendromunu göstermez, çünkü bu hastalıkta sabah değerleri normal sınırlarda da kalabilir. Referans aralıkları kanın alındığı saate, kullanılan yönteme, laboratuvara, yaşa ve cinsiyete göre farklılık gösterir; testin çalışıldığı laboratuvarın sabah aralığı bu sayfada belirtilir. Sabah kortizolü sonucunuzun doğru yorumlanması için hekiminizin belirtilerinizi ve diğer tetkiklerinizi birlikte ele alması gerekir.