Serbest PSA (Free PSA) Testi

Serbest PSA nedir?

PSA (prostat spesifik antijen), prostat bezinin ürettiği ve kanda farklı biçimlerde dolaşan bir proteindir. Kandaki PSA'nın büyük bölümü başka proteinlere bağlı olarak bulunurken küçük bir bölümü serbest halde dolaşır. Serbest PSA testi, bu bağlanmamış bölümün miktarını ölçer.

Serbest PSA tek başına yorumlanmaz; aynı kan örneğinde ölçülen total PSA ile oranlanır ve sonuç yüzde olarak ifade edilir. Araştırmalar, prostat kanserinde serbest PSA oranının iyi huylu prostat büyümesine göre daha düşük olma eğiliminde olduğunu göstermiştir. Ölçüm, serumda total PSA ile uyumlu immünolojik yöntemlerle yapılır. Serbest PSA değeri, prostat sağlık indeksi gibi bazı risk hesaplamalarında da kullanılır.

Serbest PSA testi hangi durumlarda istenir?

Serbest PSA çoğunlukla total PSA değerinin hafif yüksek ya da sınırda bulunduğu erkeklerde, prostat biyopsisi gibi ileri incelemelere gerek olup olmadığına karar verilmesine yardımcı olmak için istenir. Bu oran, yüksek PSA'nın iyi huylu prostat büyümesine mi yoksa başka bir nedene mi bağlı olabileceği konusunda hekime ek ipucu verir. Tek başına tarama veya tanı testi değildir.

• Total PSA'nın hafif yüksek veya sınırda çıkması
• Önceki ölçümlere göre yavaş yavaş artan PSA değerleri
• Daha önce biyopsisi temiz çıkmış ancak PSA yüksekliği süren erkeklerde izlem
• Prostat büyümesine bağlı idrar yakınmaları olan kişilerde ek değerlendirme

Serbest PSA testine nasıl hazırlanılır?

Serbest PSA için açlık aranmaz, ancak prostatı etkileyen bazı etkinlikler önemlidir. Boşalma, bisiklet sürme veya at binme gibi prostata baskı yapan etkinlikler PSA değerlerini geçici olarak değiştirebildiği için testten önceki 48 saat bunlardan kaçınılması önerilir. Parmakla rektal muayene, sonda takılması, sistoskopi veya prostat biyopsisi gibi işlemlerden sonra testin ne zaman yapılacağını hekiminize danışın; idrar yolu enfeksiyonu ya da prostat iltihabı varsa ölçüm genellikle iyileşmeden sonraya ertelenir.

Kullandığınız ilaçları (özellikle prostat büyümesi tedavisinde kullanılanları) ve biotin (B7) içeren takviyeleri örnek alınmadan önce belirtin. Serbest PSA, kan örneği uzun süre bekletildiğinde değişebildiği için örneğin kısa sürede işlenmesi önem taşır. Bu kan örneği için hemşirenin evinize ya da iş yerinize gelmesini de tercih edebilirsiniz.

Serbest PSA sonucu ne anlama gelir?

Serbest PSA için tek başına kullanılan bir referans aralığı yoktur; bu nedenle bu sayfada ayrı bir aralık gösterilmez ve sonuç, total PSA ile birlikte serbest/total oranı olarak değerlendirilir. Oranın yüksek olması, PSA yüksekliğinin iyi huylu prostat büyümesi gibi nedenlere bağlı olma olasılığının daha fazla olduğunu düşündürür. Düşük oran ise prostat kanseri olasılığının arttığını gösterebilir ve hekimin ek incelemeler planlamasına yol açabilir.

Oran bir olasılık hesabına yardımcı olur; tek başına kanser olduğunu ya da olmadığını göstermez. Oranın yorumlanmasında kullanılan eşikler yaşa, prostat hacmine ve laboratuvarın kullandığı yönteme göre değişebilir. Hekiminiz karar verirken total PSA'yı, muayene bulgularını, gerekirse prostat MR'ını ve ailenizdeki öyküyü birlikte değerlendirir. Serbest PSA oranınızın anlamı, yakınmalarınız ve diğer incelemelerle birlikte mutlaka bir hekim tarafından yorumlanmalıdır.