Lipaz Testi

Lipaz nedir?

Lipaz, besinlerle alınan yağların sindirilmesini sağlayan bir enzimdir ve büyük ölçüde pankreas tarafından üretilir. Pankreas, yemeklerden sonra lipazı ince bağırsağa salgılar; burada enzim trigliseridleri vücudun emebileceği yağ asitlerine ve gliserole ayırır. Mide ve karaciğer gibi başka dokularda da farklı lipaz türleri bulunur; ancak kan testinde ölçülen lipaz büyük ölçüde pankreas kaynaklıdır. Sağlıklı kişilerde kanda yalnızca az miktarda lipaz bulunur.

Pankreas iltihaplandığında ya da pankreas kanalları tıkandığında enzim normalden fazla miktarda kana geçer ve kandaki lipaz düzeyi yükselir. Lipaz, aynı amaçla kullanılan amilaza göre pankreasa daha özgüdür ve kanda daha uzun süre yüksek kalabilir. Ölçüm için serum kullanılır ve lipazın aktivitesi renk değişimine dayanan enzimatik yöntemlerle belirlenir.

Lipaz testi hangi durumlarda istenir?

Lipaz testi en sık, karın ağrısı olan bir kişide akut pankreatit, yani pankreasın ani iltihabı düşünüldüğünde istenir. Pankreatitin en sık nedenleri arasında safra taşları ve uzun süreli yoğun alkol kullanımı yer aldığı için bu risklere sahip kişilerde test daha da önem kazanır. Kanda trigliserid düzeyi çok yüksek olan ya da pankreası etkileyebilen ilaçlar kullanan kişilerde de gerekebilir. Hekiminiz, tanı konmuş bir pankreas hastalığının seyrini izlemek için de testi tekrarlayabilir.

• Karnın üst kısmında başlayıp sırta yayılabilen şiddetli ağrı
• Bulantı, kusma, ateş ve karında hassasiyet
• Safra taşı öyküsü ya da uzun süreli yoğun alkol kullanımı
• Kanda trigliserid düzeyinin çok yüksek olması
• Pankreası etkileyebilen bazı ilaçların kullanımı ve kronik pankreas hastalıklarının takibi

Lipaz testine nasıl hazırlanılır?

Planlı yapılan lipaz testi öncesinde genellikle en az 8 saat açlık önerilir ve bu sürede yalnızca su içebilirsiniz. Bir önceki akşam alkollü içecekler ile ağır ve yağlı yemekler tüketmemeniz de önerilir. Doğum kontrol hapları, bazı güçlü ağrı kesiciler ve bazı idrar söktürücüler lipaz düzeyini etkileyebildiği için kullandığınız ilaçları hekiminize bildirin; hiçbir ilacı kendiliğinizden bırakmayın.

Planlı kontrollerde kan, hemşirenin evinize ya da iş yerinize yapacağı kısa bir ziyaretle alınabilir. Ancak ani başlayan şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma ya da ateş gibi yakınmalarınız varsa test için beklemeden en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurmanız gerekir. Böyle durumlarda lipaz, muayene ve görüntüleme yöntemleriyle birlikte hastanede hızlıca değerlendirilir.

Lipaz sonucu ne anlama gelir?

Lipazın belirgin şekilde yükselmesi en sık akut pankreatitle ilişkilidir; normalin üst sınırının üç katını aşan değerler, uygun belirtilerle birlikte bu tanıyı destekleyen ölçütlerden biridir. Lipaz düzeyi ağrı başladıktan sonraki saatlerde yükselir ve bir ile iki hafta kadar yüksek kalabilir. Değerin ne kadar yüksek olduğu ise hastalığın ağırlığını tek başına göstermez.

Daha hafif yükseklikler böbrek yetmezliği, safra kesesi iltihabı, bağırsak tıkanıklığı, delinmiş mide ülseri, çölyak hastalığı ya da bazı ilaçlar gibi farklı nedenlerle de görülebilir. Düşük lipaz ise kistik fibroz ya da uzun süreli kronik pankreatit gibi, pankreasın lipaz üreten hücrelerinin kalıcı olarak zarar gördüğü durumlarda saptanabilir. Lipaz için normal kabul edilen sınırlar ölçüm yöntemine, yaşa ve cinsiyete göre laboratuvarlar arasında değişir; bu sayfadaki aralık, örneğinizi analiz eden laboratuvara aittir. Sonucun anlamını, karın ağrısı gibi yakınmalarınızı, görüntüleme bulgularını ve diğer testleri birlikte değerlendiren hekiminiz belirler.