Total Demir Bağlama Kapasitesi (TDBK) Testi

Total demir bağlama kapasitesi (TDBK) nedir?

Demir, besinlerle alındıktan sonra kanda tek başına dolaşmaz; karaciğerde üretilen transferrin adlı bir taşıyıcı proteine bağlanarak kemik iliğine ve depolara taşınır. Total demir bağlama kapasitesi, kandaki transferrinin bağlayabileceği en yüksek demir miktarını gösterir ve dolaylı olarak transferrin düzeyini yansıtır. Normal koşullarda transferrinin bağlanma yerlerinin yalnızca yaklaşık üçte biri demirle doludur. Bu taşıma sistemi, serbest demirin dokulara zarar vermesini de önler.

Vücudun demir depoları azaldığında karaciğer daha fazla transferrin üretir ve TDBK yükselir; depolar dolu olduğunda ya da vücutta süregen bir iltihap bulunduğunda ise TDBK düşme eğilimindedir. Laboratuvar genellikle serum demirini ve serbest demir bağlama kapasitesini ölçerek TDBK değerini elde eder. Serum demirinin TDBK'ya oranı ise transferrin satürasyonu olarak raporlanabilir ve demir durumunun değerlendirilmesinde önemli bir göstergedir.

TDBK testi hangi durumlarda istenir?

TDBK tek başına nadiren istenir; genellikle serum demiri ve ferritinle birlikte demir paneli olarak çalışılır. Bu testler birlikte değerlendirildiğinde, kansızlığın demir eksikliğinden mi yoksa kronik bir hastalıktan mı kaynaklandığı daha net anlaşılır. Demir yüklenmesinden şüphelenilen kişilerde de transferrin satürasyonunu hesaplamak için gereklidir. Ayrıca uygun tedaviye rağmen düzelmeyen kansızlıklarda nedenin araştırılmasına yardımcı olur.

• Halsizlik, çabuk yorulma, solukluk, baş dönmesi ya da nefes darlığı
• Hemogramda küçük ve soluk alyuvarlarla seyreden kansızlık
• Yoğun adet kanaması, gebelik, kan kaybı veya yetersiz beslenme
• Demir eksikliği ile kronik hastalık anemisinin birbirinden ayırt edilmesi
• Demir yüklenmesi, yani hemokromatoz şüphesi ve demir tedavisinin takibi

TDBK testine nasıl hazırlanılır?

TDBK çoğunlukla serum demiriyle aynı örnekten çalışıldığı için kanın sabah saatlerinde ve 8–12 saatlik açlıktan sonra verilmesi önerilir. Serum demiri gün içinde dalgalanma gösterir ve yemeklerden etkilenir; sabah alınan açlık örneği bu nedenle daha karşılaştırılabilir sonuçlar sağlar. Açlık süresince su içebilirsiniz.

Demir ilaçları ve demir içeren vitamin takviyeleri özellikle serum demiri ve satürasyon sonucunu etkileyebilir; testten önce bunlara ara verip vermemeniz gerektiğini hekiminize danışın. Doğum kontrol hapları ve gebelik de transferrin üretimini artırarak TDBK değerini yükseltebilir, bu nedenle bu durumları belirtmeniz önemlidir. Hemşirenin evinizi ya da iş yerinizi ziyaret etmesiyle sabah açlık örneğini dışarı çıkmadan verebilirsiniz.

TDBK sonucu ne anlama gelir?

TDBK'nın yüksek olması en sık demir eksikliğinde görülür; bu durumda serum demiri ve ferritin genellikle düşük, transferrin satürasyonu da azalmıştır. Gebelik ve östrojen içeren ilaçların kullanımı da demir eksikliği olmadan TDBK'yı yükseltebilir. Değer tek başına değil, demir panelinin diğer sonuçlarıyla birlikte anlam kazanır. Demir eksikliği giderildikçe TDBK da zamanla normale döner.

TDBK'nın düşük olması ise kronik iltihaplı hastalıklar ve enfeksiyonlar, karaciğer hastalıkları, yetersiz beslenme, idrarla protein kaybına yol açan böbrek hastalıkları ya da vücutta demirin aşırı biriktiği hemokromatoz gibi durumlarda görülebilir. Hemokromatozda buna genellikle yüksek transferrin satürasyonu ve yüksek ferritin eşlik eder. Yaş, cinsiyet ve ölçüm yöntemi TDBK'nın normal sınırlarını etkilediği için sonuçlar her zaman testi yapan laboratuvarın aralığına göre okunur; bu aralık sayfada ayrıca gösterilmektedir. Demir durumunuzla ilgili son değerlendirmeyi, sonucu tam kan sayımı, ferritin ve yakınmalarınızla birlikte ele alan hekiminiz yapar.