Fosfor (İnorganik Fosfat) Testi

Fosfor nedir?

Fosfor, vücutta kalsiyumdan sonra en bol bulunan mineraldir ve büyük kısmı kalsiyumla birlikte kemik ve dişlerin yapısına girer. Geri kalan bölümü hücrelerde enerji taşıyan moleküllerin, hücre zarlarının ve DNA'nın yapısında yer alır. Süt ürünleri, et, balık, yumurta ve baklagiller fosforun başlıca besin kaynaklarıdır; hazır gıdalardaki bazı katkı maddeleri de fosfor içerir.

Kandaki fosfor düzeyi; böbrekler, bağırsaklar ve kemikler ile paratiroit hormonu ve D vitamini arasındaki denge sayesinde korunur. Fosfat, vücudun asit-baz dengesinin korunmasına da katkıda bulunur. Test, kan serumundaki inorganik fosfat miktarını ölçer ve sonuç mg/dL olarak bildirilir. Fosfor ve kalsiyum birbirini yakından etkilediği için sonuçlar genellikle birlikte yorumlanır.

Fosfor testi hangi durumlarda istenir?

Fosfor testi çoğunlukla kalsiyum, paratiroit hormonu, D vitamini ve böbrek fonksiyon testleriyle birlikte istenir. Kronik böbrek hastalığı olan kişilerde fosfor düzenli aralıklarla izlenir, çünkü böbrekler fazla fosforu atamadığında düzey yükselir. Diyaliz hastalarında fosfor kontrolü, kemik ve damar sağlığının korunması açısından tedavinin önemli bir parçasıdır.

Uzun süre yetersiz beslenmiş bir kişinin yeniden beslenmeye başladığı dönemde fosfor hızla düşebileceği için hekim bu değeri yakından takip edebilir. Böbrek taşı oluşumunun nedenleri araştırılırken de fosfor düzeyine bakılabilir. Kemik ve mineral metabolizmasını etkileyen ilaçlar kullanan kişilerde de kontrol testleri arasında yer alır.

• Kalsiyum düzeyinin anormal çıkması
• Kronik böbrek hastalığı ve diyaliz takibi
• Kas güçsüzlüğü, kemik ağrısı ya da sık kırık
• Paratiroit bezi hastalıkları şüphesi
• Yetersiz beslenme veya uzun süreli yoğun alkol kullanımı

Fosfor testine nasıl hazırlanılır?

Kandaki fosfor düzeyi gün içinde değişir ve özellikle karbonhidrattan zengin öğünlerden sonra hücre içine geçerek geçici olarak düşebilir. Sonuçların karşılaştırılabilir olması için kanın sabah, 8–12 saatlik bir açlığın ardından alınması tercih edilir. Açlık süresinde su içebilirsiniz. Böbrek hastalığı nedeniyle düzenli takip yapılıyorsa, kontrollerin benzer koşullarda tekrarlanması değişimin daha doğru izlenmesini sağlar.

Fosfat içeren lavmanlar ve laksatifler, alüminyum içeren mide ilaçları, idrar söktürücüler ve D vitamini takviyeleri sonucu etkileyebilir. Bu ilaçlardan birini kullanıyorsanız test öncesinde hekiminizi bilgilendirin; ilacı sürdürme kararını ona bırakın. Tüpteki kan hücrelerinin zarar görmesi de fosforu yapay olarak yükseltebilir. Sabah aç karnına verilmesi önerilen bu örnek için dışarı çıkmak istemezseniz, hemşiremiz evinize veya iş yerinize gelebilir.

Fosfor sonucu ne anlama gelir?

Yüksek fosfor en sık böbreklerin fazla fosforu yeterince atamadığı kronik böbrek hastalığında görülür. Paratiroit hormonunun az salgılanması, D vitamini fazlalığı, fosfat içeren ilaçların kullanımı veya ağır kas yıkımı gibi durumlar da değeri yükseltebilir. Uzun süre yüksek seyreden fosfor, kalsiyumla birleşerek damarlarda ve dokularda birikmeye yol açabilir; bu birikim uzun vadede kalp ve damar sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Düşük fosfor ise yetersiz beslenme, alkol kullanımı, D vitamini eksikliği, paratiroit hormonunun fazla salgılanması, bazı ilaçlar ve kan şekerinin çok yükseldiği durumların tedavisi sırasında görülebilir. Belirgin düşüklük kas güçsüzlüğü, yorgunluk ve kemik ağrısına neden olabilir. Çocuklarda kemik büyümesi nedeniyle değerler yetişkinlerden daha yüksektir; bu nedenle referans aralıkları yaşa, laboratuvara ve cinsiyete göre farklılık gösterir ve bu sayfada analizi yapan laboratuvarın aralığı yer alır. Fosfor sonucunuzu anlamlandırmak için hekiminiz, belirtilerinizi ve kalsiyum gibi diğer test sonuçlarınızı birlikte değerlendirir.