Periferik Yayma (Lökosit Formülü) Testi

Periferik yayma nedir?

Periferik yayma, bir damla kanın cam lam üzerine ince bir tabaka halinde yayılıp özel boyalarla boyandıktan sonra mikroskop altında incelenmesidir. Bu inceleme, otomatik cihazların saydığı hücrelerin şekil, boyut ve görünüm açısından da değerlendirilmesini sağlar. Lökosit formülü ise beyaz kan hücrelerinin türlerine göre yüzde dağılımını ifade eder.

Yaymayı inceleyen uzman; nötrofil, lenfosit, monosit, eozinofil ve bazofil gibi beyaz kan hücrelerini sayar ve olgunlaşmamış ya da anormal görünümlü hücre olup olmadığına bakar. Kırmızı kan hücrelerinin büyüklüğü, rengi ve biçimi ile trombositlerin yaklaşık sayısı ve kümeleşme durumu da değerlendirilir. Böylece hemogramda görülen sayısal değişikliklerin nedenine dair önemli ipuçları elde edilir.

Periferik yayma hangi durumlarda istenir?

Periferik yayma çoğunlukla hemogram sonuçlarında açıklanamayan bir değişiklik olduğunda ya da otomatik cihaz bir uyarı verdiğinde istenir. Kansızlığın türünü belirlemek, bir enfeksiyonun niteliğine dair fikir edinmek ve kan hastalıklarından şüphelenildiğinde ilk değerlendirmeyi yapmak için değerli bir testtir. Tedavi sürecindeki bazı hastalarda hücrelerdeki değişimi izlemek amacıyla da tekrarlanabilir. Sıtma gibi bazı kan parazitlerinin araştırılmasında da benzer bir mikroskobik inceleme yapılır.

• Hemogramda beyaz küre, kırmızı küre veya trombosit sayısının beklenmedik çıkması
• Nedeni açıklanamayan kansızlık, halsizlik veya solukluk
• Uzun süren ateş, sık enfeksiyon ya da büyümüş lenf bezleri
• Kolay morarma veya düşük trombosit sayısının doğrulanması
• Sarılık ve kırmızı kan hücresi yıkımından (hemoliz) şüphelenilmesi
• Kan hastalığı tanısı almış kişilerin tedavi izlemi

Periferik yaymaya nasıl hazırlanılır?

Bu test için açlık ya da özel bir hazırlık gerekmez. Kortizon türü ilaçlar, kemoterapi, bazı antibiyotikler ve yeni geçirilmiş bir enfeksiyon hücre dağılımını değiştirebileceğinden bu bilgileri paylaşmanız yorumu kolaylaştırır. Yoğun egzersiz ve belirgin stres de beyaz kan hücrelerini geçici olarak etkileyebilir.

Kan, koldaki toplardamardan mor kapaklı (EDTA'lı) tüpe alınır ve genellikle hemogramla aynı örnekten çalışılır. Hücrelerin görünümü zamanla bozulabileceği için yaymanın, örnek alındıktan sonra birkaç saat içinde hazırlanması tercih edilir. Yayma için gereken kan, hemşire ziyaretiyle evinizde ya da iş yerinizde alınabilir.

Periferik yayma sonucu ne anlama gelir?

Bu test tek bir sayısal değer vermez; sonuç, beyaz kan hücresi türlerinin yüzdeleri ve hücre görünümüne ilişkin açıklamalar şeklinde rapor edilir. Nötrofil artışı çoğunlukla bakteriyel enfeksiyon veya iltihabı, lenfosit artışı viral enfeksiyonları, eozinofil artışı ise alerji ya da parazit enfeksiyonlarını düşündürebilir. Raporda atipik lenfosit, olgunlaşmamış hücre veya blast gibi ifadeler yer alıyorsa hekim ek incelemeler planlayabilir. Trombositlerin tüpte kümeleşmesi cihazda yalancı bir trombosit düşüklüğü gibi görünebilir; yayma bu durumu ayırt etmeye yardımcı olur.

Kırmızı hücrelerin küçük ve soluk görünmesi demir eksikliği ya da talasemi taşıyıcılığıyla, iri görünmesi ise B12 veya folat eksikliğiyle ilişkili olabilir. Hücre dağılımı yaşa göre değişir; örneğin küçük çocuklarda lenfosit oranı yetişkinlerden yüksektir ve değerlendirme laboratuvarın kendi ölçütlerine göre yapılır. Yaymadaki bulguların sizin için ne ifade ettiğini, belirtileriniz ve hemogram sonuçlarınızla birlikte değerlendirecek kişi hekiminizdir.